ตลาดไฟฟ้าไทยเพิ่งเปิดเสรี — อะไรที่เปลี่ยนไป
เป็นเวลาหลายสิบปีที่ผู้ประกอบการในประเทศไทยสามารถซื้อไฟฟ้าได้จากแหล่งเดียว คือการไฟฟ้าของรัฐ ตั้งแต่ เดือนมกราคม 2569 สถานการณ์เปลี่ยนไป โครงการนำร่อง Direct PPA ขนาด 2,000 MW เปิดให้ผู้ใช้ไฟฟ้ารายใหญ่ที่มีคุณสมบัติทำ สัญญาซื้อขายไฟฟ้าโดยตรง (Direct Power Purchase Agreement) กับผู้พัฒนาโรงไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียนภาคเอกชน และรับไฟฟ้านั้นผ่านระบบสายส่งของรัฐด้วยกลไก Third Party Access (TPA) นับเป็นการเปิดเสรีตลาดไฟฟ้าอย่างมีนัยสำคัญครั้งแรกในรอบหลายสิบปี
Direct PPA และ TPA คืออะไร
Direct PPA คือสัญญาระยะยาวในการซื้อไฟฟ้าโดยตรงจากโรงไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียนแห่งใดแห่งหนึ่ง แทนการซื้อผ่านอัตราค่าไฟฟ้ารวมของการไฟฟ้า ส่วน Third Party Access (TPA) คือกลไกที่ทำให้เป็นไปได้ กล่าวคือ ไฟฟ้าจากผู้ผลิตจะถูกส่งผ่าน (wheeling) ระบบสายส่งของรัฐที่มีอยู่เดิมไปยังสถานประกอบการของผู้ซื้อ โดยผู้ซื้อชำระค่าบริการสายส่ง (wheeling charge) สำหรับการใช้โครงข่ายดังกล่าว
โดยสรุป:
- ผู้พัฒนาสร้างโรงไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียนที่พัฒนาขึ้นใหม่ (พลังงานแสงอาทิตย์ และในอนาคตอาจรวมพลังงานลมหรือระบบผสม)
- โรงไฟฟ้าดังกล่าวขายไฟฟ้าให้สถานประกอบการของคุณภายใต้สัญญา Direct PPA
- ไฟฟ้าถูกส่งผ่านระบบสายส่งของรัฐ (TPA) โดยมีค่าบริการโครงข่าย
- คุณได้รับไฟฟ้าที่พิสูจน์ได้ว่ามาจากพลังงานหมุนเวียน
เหตุใดจึงสำคัญในเวลานี้
- ไฟฟ้าสีเขียวในปริมาณมาก — เกินกว่าที่หลังคาเพียงแห่งเดียวจะผลิตได้
- ไฟฟ้าหมุนเวียนที่ตรวจสอบได้ — จำเป็นต่อ CBAM, RE100 และข้อกำหนดของห่วงโซ่อุปทานบริษัทข้ามชาติ
- การป้องกันความผันผวนของราคาเชื้อเพลิง — ราคาตามสัญญา PPA ที่แน่นอน แทนอัตราค่าไฟที่ผูกกับราคาก๊าซ
- การจัดหาที่รวดเร็วขึ้นสำหรับ Data Center — โครงการนำร่องออกแบบโดยคำนึงถึงความต้องการระดับ hyperscale ซึ่งมีเม็ดเงินลงทุนได้รับอนุมัติแล้วจำนวนมาก
ผู้มีสิทธิ์ (เงื่อนไขระยะนำร่อง)
รอบนำร่องนี้เปิดให้ Data Center เท่านั้น เงื่อนไขที่ประกาศไว้คือ ต้องได้รับการส่งเสริมการลงทุนจาก BOI, มีฐานโหลดของระบบไอที ตั้งแต่ 50 MW ขึ้นไป, มีแผนโหลดและการจัดหาระยะ 10 ปี และมีเจตนาใช้พลังงานหมุนเวียน 100% ทั้งนี้ โรงไฟฟ้าที่จ่ายไฟให้คุณต้องพัฒนาขึ้นใหม่ ไม่ใช่โรงไฟฟ้าเดิมที่จ่ายไฟเข้าระบบอยู่แล้ว
โรงงานทั่วไปไม่ว่าจะขนาดใหญ่เพียงใด ยังไม่เข้าเกณฑ์ ของรอบนำร่อง การขยายไปสู่ผู้ใช้ไฟฟ้าเชิงพาณิชย์และอุตสาหกรรมทั่วไปเป็นทิศทางที่ระบุไว้ แต่ยังไม่ใช่กติกาในวันนี้ ดังนั้นแผน Direct PPA ของโรงงานควรอยู่ในขั้นเตรียมความพร้อม ยังไม่ใช่ขั้นลงนาม
เปรียบเทียบ Direct PPA กับโซลาร์บนหลังคา และไฟจากระบบ
| Direct PPA (TPA) | โซลาร์บนหลังคา (onsite) | อัตราค่าไฟปกติ | |
|---|---|---|---|
| ขนาด | ใหญ่ (MW ถึงหลายสิบ MW) | จำกัดด้วยพื้นที่หลังคา | ไม่จำกัด |
| เงินลงทุนเริ่มต้น | ไม่มี (ซื้อเป็นพลังงาน) | เป็นเจ้าของ หรือผ่าน Solar PPA | ไม่มี |
| การพิสูจน์พลังงานหมุนเวียน | ได้ ตามสัญญา | ได้ ณ สถานที่ | ไม่ได้ (ไฟรวม) |
| ค่าบริการโครงข่าย | มี (wheeling) | ไม่มี | รวมอยู่แล้ว |
| เหมาะกับ | โหลดขนาดใหญ่ 24 ชม., Data Center | การใช้ไฟกลางวัน | ไฟฟ้าพื้นฐาน |
แนวทางการเตรียมตัว
- วัดโปรไฟล์โหลด — โปรไฟล์โหลดจริงรายช่วง 15 นาทีตลอดทั้งปีแสดงปริมาณและช่วงเวลาการใช้ไฟฟ้า
- กำหนดเป้าหมายพลังงานหมุนเวียน — 100% หรือใช้แบบผสมระหว่าง onsite และ Direct PPA
- วิเคราะห์ความคุ้มค่า — เปรียบเทียบราคา PPA รวมค่าบริการโครงข่าย กับอัตราค่าไฟปัจจุบัน ตลอดอายุสัญญา 10 ปีขึ้นไป
- เลือกพันธมิตรที่มีความสามารถ — ผู้ที่พัฒนาโรงไฟฟ้า ผสานโซลาร์และ BESS ในพื้นที่ และจัดทำระบบมอนิเตอร์และรายงานคาร์บอนได้
บทบาทของ LEONICS
LEONICS ออกแบบและก่อสร้างในส่วนของการผลิตไฟฟ้า — ระบบ Solar PV, BESS และไมโครกริด — พร้อมระบบบริหารพลังงาน GridMind AI และรายงานคาร์บอนอัตโนมัติ (การผลิตพลังงานหมุนเวียนและ Scope 2 ที่หลีกเลี่ยงได้) ไม่ว่าคุณจะเลือก Direct PPA, ระบบโซลาร์ + BESS ในพื้นที่ หรือแบบผสม จุดเริ่มต้นเหมือนกัน คือการศึกษาความเป็นไปได้จากข้อมูลโหลดจริงของคุณ
ติดตั้งในประเทศไทย: บริษัท ลีโอนิคส์ จำกัด (LEONICS) ผลิตอุปกรณ์หลัก ได้แก่ Modular PCS ระบบแบตเตอรี่ C&I และ GridMind AI ส่วนงานออกแบบและติดตั้งแบบครบวงจรทำโดย บริษัท ไมโครกริด เทคโนโลยี จำกัด (MGT) บริษัทในเครือ LEONICS ผู้รับเหมาออกแบบและติดตั้ง (EPC) ซึ่งติดตั้งโซลาร์รูฟท็อปโรงงานมาแล้ว เช่น Kerry Flour Mills (3.42 MWp) Kaneka (Thailand) (517.92 kWp) และ Inpac Pharma (418 kWp) — โทร 02-746-9500 มือถือ 080-042-4469 LINE microgrid-tech
คำถามที่พบบ่อย
โรงงานทุกแห่งทำ Direct PPA ได้เลยหรือไม่
ยังไม่ได้ รอบนำร่องปี 2569 จำกัดเฉพาะ Data Center ที่ได้รับการส่งเสริมจาก BOI และมีฐานโหลด IT ตั้งแต่ 50 MW ขึ้นไป โรงงานทั่วไปยังลงนาม Direct PPA ไม่ได้ตามกติกาปัจจุบัน ไม่ว่าจะใช้ไฟมากเพียงใด สิ่งที่โรงงานทำได้ตอนนี้คือจัดระเบียบ load profile และระบบผลิตไฟในพื้นที่ให้พร้อม เพื่อจะได้เคลื่อนไหวได้ทันทีหากเงื่อนไขเปิดกว้างขึ้นยังต้องชำระค่าบริการโครงข่ายหรือไม่
ต้องชำระ โดยมีค่าบริการสายส่ง (wheeling charge) สำหรับการใช้ระบบสายส่งของรัฐ ราคา PPA รวมกับค่าบริการดังกล่าวคือสิ่งที่นำไปเปรียบเทียบกับอัตราค่าไฟปัจจุบันหากทำ Direct PPA ได้ โซลาร์ในพื้นที่ยังคุ้มค่าอยู่หรือไม่
โดยทั่วไปยังคุ้มค่า เนื่องจากโซลาร์ + BESS ในพื้นที่ช่วยลดการใช้พลังงานกลางวันและ Demand Charge หลังมิเตอร์ ขณะที่ Direct PPA ครอบคลุมโหลดส่วนที่เหลือด้วยพลังงานสีเขียวสัญญา Direct PPA มีระยะเวลาเท่าใด
โดยทั่วไปเป็นสัญญาระยะยาว 10 ปีขึ้นไป ซึ่งเป็นปัจจัยที่ทำให้ราคามีเสถียรภาพและรองรับการจัดหาเงินทุนสร้างโรงไฟฟ้าใหม่แนวทางการเริ่มต้น
ก่อนตัดสินใจ ควรจำลองโหลดและเปรียบเทียบระหว่าง Direct PPA, ระบบโซลาร์ + BESS ในพื้นที่ หรือแบบผสม LEONICS ให้บริการวิเคราะห์ความเป็นไปได้ Solar Insight Pro สำหรับโรงงานโดยไม่มีค่าใช้จ่าย พร้อมออกแบบระบบผลิตไฟฟ้า ระบบกักเก็บพลังงาน และระบบบริหารพลังงานให้สอดคล้องกัน
ดูรายละเอียดที่ โซลูชัน Utility และ IPP หรือ ปรึกษาทีมวิศวกร LEONICS สำหรับระบบในพื้นที่ของโรงงาน ดู ออกแบบและติดตั้งโซลาร์ + BESS สำหรับโรงงาน และสำหรับระบบไฟสำรองของ Data Center ดู โซลูชัน Data Center
